Inleiding
Deze biografie, een late hommage aan een erflater van de Groninger cultuur, zal velen verrassen en verbazen.Een verrassing voor de senioren onder ons, die nu eindelijk meer vernemen over deze beroemde Groninger uit hun jeugd, waarvan hen soms zijn stem, maar zeker zijn vermaarde kennis over de Groninger
historie is bijgebleven. Verbazing bij al de anderen, de generatie die groot werd met bewegend beeld en kleur, die zich verbluft afvragen wie deze Jacob Tilbusscher is en waarom hem de eer te beurt valt van een uitgebreide studie over zijn leven en zijn werk.
Maar daarboven zal menigeen zich de vraag stellen wat een onderzoeker bezielt om tijd en energie te steken in het leven van een persoon die al vijftig jaar uit de tijd is en nauwelijks nog enige bekendheid geniet. In de regel komt de inspiratie van een biograaf voort uit waardering, respect en hoogachting voor de prestaties en verdiensten van de te beschrijven persoon. Zo ook hier, maar in dit geval is er meer.Wie de twee levens van hoofdpersoon en biograaf vergelijkt zal tot de verrassende uitkomst komen dat zij opvallend veel gemeen hebben. En niet alleen omdat zij beiden ter wereld kwamen in hetzelfde Noord Groninger dorpje, hetzelfde beroep kozen en beiden overgoten waren met een rijke belangstelling voor het verleden, ook anders zijn er parallellen te vinden. De prille aanzet tot deze biografie werd, hoe vreemd het misschien klinkt, gegeven door
Jacob Tilbusscher himself. In de jaren veertig informeerde hij de jonge Anne Aalders over het interessante verleden van hun beider geboortedorp. Dat wekte bij de laatste een eerste belangstelling voor geschiedenis,
die gestadig groeide en decennia later uitmondde in het schrijven van historische publicaties. En laatstelijk de verschijning van dit boek over zijn inspirator, de ‘leermeester’ uit de jongensjaren, het product van een ontwikkelingsproces van meer dan zestig jaar, als een opmerkelijke cirkelgang. Dat de geschiedenis soms een wonderlijke loop neemt zal ook Jacob Tilbusscher bekend zijn geweest. Zijn gevoelens over deze frappante voortgang zullen we nimmer ervaren, evenmin hoe hij het eindresultaat zou hebben beleefd.Wel kennen we hem goed genoeg om te weten dat hij niet op zijn eigen biografie zat te wachten.Mensen met een dienende levensinstelling, die er op uit zijn een goed mens te zijn en die anderen met hun inzet en werken willen plezieren en verrijken, strepen zichzelf vaak weg en zien zichzelf meestal als klein. Jacob Tilbusschers eerste reactie laat zich dan ook gemakkelijk raden: ‘Een tè grote eer!’Maar als zijn tijdgenoten die zich eveneens onderscheidden op het terrein van de cultuurhistorie van hun provincie wel bekendheid houden en
geëerd werden met levensbeschrijvingen, dan komt dit ook Tilbusscher toe. Deze voortrekker van het eerste uur mag niet in de vergetelheid verdwijnen. Al tijdens het leven van Jacob Tilbusscher gingen er stemmen op om deze Groninger cultuurbrenger te belonen voor zijn inzet en zijn werk. Zoals in 1924, nu meer dan 80 jaar geleden, toen de grote Groninger K. ter Laan zijn provinciegenoten opriep een verzamelbundel te maken van het ‘fiene en mooie wark’ van Tilbusscher.1 Ter Laan uitte deze gedachtewens nog eens in 1958 bij het overlijden van Jacob Tilbusscher,waarbij hij opnieuw zijn waardering en respect uitsprak voor de persoon en zijnwaardevol werk.
Bij de totstandkoming van deze biografie heb ik veel medewerking en support ontvangen van vele geïnteresseerden. Zij wezen mij op wegen, zochten zaken uit en /of boden mij materiaal aan.Mijn dank aarvoor is groot. De lange lijst van ‘informanten’ vindt u elders in dit boek. Op deze plaats wil ik diegenen noemen die mij met meer dan normale medewerking ter zijde stonden.Veel dank spreek ik uit aan prof.Dr. Siemon Reker, bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit in Groningen aan de faculteit Groninger Taal en Cultuur voor zijn adviezen en enthousiaste hulp en aan het Bestuur van de Stichting Kees Verwey te Haarlem die het verschijnen van deze publicatie entameerde en haar ruimhartig ondersteunde. Daarbij was het bijzonder plezierig dat de directie van uitgeverij Profiel, zo vlot en makkelijk meewerkte om opnieuw een boek van mij in haar fonds op te nemen.
Het langgeleden gestelde doel is bereikt: acob Tilbusscher krijgt zijn welverdiende waardering en blijft gespaard voor ondergang in de vergetelheid. Een eerbetoon aan Jacob Tilbusscher, waarbij vanzelfsprekend
zijn bibliografie, het totaaloverzicht van zijn werk, alsmede een bloemlezing uit zijn belangrijkste artikelen en Groninger verhalen aan de orde komen. Aan geïnteresseerden zal de weg worden gewezen naar de vele verspreide bronnen en vindplaatsen. Velen moeten de vereenvoudigde toegankelijkheid en overzichtelijke registratie van de indrukwekkende reeks artikelen in Ter Verpoozing ervaren als een welkome service, als een aangename uitbreiding van de Groninger geschiedenisbronnen. Het onderzoek naar de voorfase van het
eerste Groninger historische tijdschrift GRONINGEN, verrast ons met bijzondere ontdekkingen: een Friese dominee en twee gefortuneerde volbloed-Groningers blijken achter de schermen een flink aandeel te hebben gehad in de totstandkoming van deze eerste bijzondere publicatie.Maar ook het snelle einde van deze periodiek openbaart ongedachte verwikkelingen. Een extra dimensie krijgt dit boek door de opmerkelijke levensverhalen van de twee dochters van Jacob Tilbusscher. Zij trouwden met onalledaagse mannen. Op de
huwelijken werd door de buitenwacht met verbazing, ongeloof en achterklap gereageerd. Beiden stierven kinderloos, maar zij lieten kunst- en cultuurminnend Nederland een waardevolle erfenis na.
Met deze biografie wordt eveneens het al vijftig jaar openstaand verzoek van Kornelis ter Laan aan het Groninger volk ingelost. Ter Laan vond het werk van Jacob Tilbusscher het beste dat er ooit in de krant was
verschenen en meende dat zijn provinciegenoten dat naar waarde op prijs moesten stellen en het om die reden als boek moesten uitgeven.
Aan dat belegen verzoek is nu voldaan! Een nog openstaande ereplicht is ingelost! Moge het Groninger volk het met instemmingen waardering ontvangen en er hetzelfde plezier en genoegen aan beleven als de schrijver ondervond bij de verwezenlijking ervan.
Anne Aalders |