Inleiding
In dit boek staan foto’s met een korte beschrijving van alle rijksmonumenten in de gemeente Bedum. Er zijn meer mooie, bijzondere of waardevolle bouwwerken en cultuurhistorische overblijfselen en als het aan het gemeentebestuur had gelegen waren er meer panden en objecten op de monumentenlijst gekomen, maar de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ) heeft anders beslist. In de Discussienota cultuurhistorische verkenningen gemeente Bedum wordt zelfs gesproken over een lijst van negenentwintig beeldbepalende panden in Onderdendam en circa vijftig in Zuidwolde, die niet op de Rijksmonumentenlijst voorkomen. De RDMZ voert de monumentenwet uit, waarin is vastgelegd wat een monument is en wanneer het op de lijst
komt. Bovendien stelt zij geld beschikbaar voor restauratie en onderhoud. “Een monument is (…) iets bijzonders, en wel zo bijzonder dat we er gemeenschappelijke waarde aan toekennen. Elk monument is uniek en onderscheidt zich door zijn bijzondere maat, zijn individuele karakter en zijn detailleringen; een monument is een vertrouwd herkenningspunt in een steeds veranderende omgeving, het vertelt ons iets over de sociale, economische en culturele geschiedenis van een land of streek. Monumenten zijn een deel van ons verleden, geven identiteit aan een plaats, en hebben daardoor ook belangrijke emotionele waarde.” Met dit citaat begint
een boek van Monumentenwacht Nederland en treffender zou ik het niet kunnen zeggen.Bouwkunst is kunst waarin we verblijven, waar we langs lopen; het is kunst op straat. Het gaat om gebouwen en andere objecten die gebruikt worden voor wonen, werken, recreëren, culturele, godsdienstige, onderwijs- en sportactiviteiten. Zoals bij alle kunsten wordt ook bij de bouwkunst vernieuwing en esthetiek nagestreefd. Het moet verrassend en bekoorlijk zijn. Maar bouwkunst moet ook praktisch zijn en duurzaam. Bouwkunst is kunst met twee benen op de grond. En net zoals bij alle andere kunsten willen we de historische ontwikkeling kunnen zien. Met behulp van de kaarten in dit boek kan een wandeling of fietstocht worden gemaakt door de architectuurgeschiedenis van Bedum. De nummers in de tekst corresponderen met de nummers op de kaarten
en als een monument uit meerdere onderdelen bestaat hebben ze allemaal hetzelfde nummer.
De omvang van dit boek laat niet toe diep op de architectuur en de verschillende stijlen in te gaan. Het biedt enige informatie die meegenomen kan worden als men de monumenten gaat bekijken. Lang niet alles wordt beschreven; de beschouwer wordt op weg geholpen. Hoofdstuk 1 begint met een korte schets van de bouwstijlen vanaf het jaar 1000, de datering van het oudste monument in Bedum. Uit de tijd daarvoor zijn in de noordelijke regio en dus ook in Bedum, nagenoeg geen zichtbare resten van bouwkunst bewaard gebleven. Hoofdstuk 2 schenkt kort aandacht aan de archeologische monumenten die Bedum heeft (waarvan sommige zichtbaar zijn). In de daarop volgende hoofdstukken worden alle gebouwde monumenten per type besproken.
De volgorde is steeds op alfabet van dorp en daaronder op alfabet van straat. Daarna volgt een verklaring van de vaktermen, een lijstje met literatuur en bronnen en tot slot de verantwoording van de afbeeldingen. Op deze plek wil ik graag een bijzonder woord van dank uitspreken aan de heer Henk Paap voor zijn nuttige adviezen, zijn hulp bij het verzamelen van alle informatie en het maken van een aantal foto’s. Ook veel dank aan gemeentearchivaris mevrouw Marianne Kruyswijk voor haar enthousiasme, haar zeer bruikbare tips en gastvrijheid en tenslotte dank aan archiefmedewerker de heer Jan Dijkman, die altijd bereid was mij te helpen.
Riet Pastoor, juli 2002 |