Ten geleide
In dit boek staan korte beschrijvingen met een afbeelding van alle gebouwde rijksmonumenten in de gemeente Ten Boer. Toen ik in alle dorpen deze monumenten ging bekijken zag ik meer bijzondere en mooie objecten dan er op mijn lijstje staan. Het aantal gebouwen dat de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ) heeft uitgekozen om van overheidswege beschermd te worden is veel kleiner dan het aantal dat de moeite van het bekijken waard is. Wat is dan een monument zult u zich afvragen. Ik geef u een citaat: “Een monument is (…) iets bijzonders, en wel zo bijzonder dat we er gemeenschappelijke waarde aan toekennen. Elk monument is uniek en onderscheidt zich door zijn bijzondere maat, zijn individuele karakter en zijn detailleringen; een monument is een vertrouwd herkenningspunt in een steeds veranderende omgeving, het vertelt ons iets over de sociale, de economische en culturele geschiedenis van een land of streek. Monumenten zijn een deel
van ons verleden, geven identiteit aan een plaats, en hebben daardoor ook belangrijke emotionele waarde.” Dit staat te lezen in een boek van Monumentenwacht Nederland en treffender kan ik het niet zeggen. De RDMZ kiest panden uit die authentiek en gaaf zijn en bij een bepaalde tijd en stijl horen. De overheid stelt een budget beschikbaar dat de eigenaren enigszins tegemoet kan komen als er hoge kosten gemaakt moeten worden om het monument in stand te houden. U begrijpt dat die middelen beperkt zijn en bovendien hoeven we toch ook niet alles voor de eeuwigheid te bewaren.
Bouwkunst is kunst waarin we verblijven, waar we langs lopen; het is kunst op straat. Het gaat om gebouwen en andere objecten die gebruikt worden voor wonen, werken, recreëren, culturele, godsdienstige, onderwijs- en sportactiviteiten. Zoals bij alle kunsten wordt ook bij de bouwkunst vernieuwing en esthetiek nagestreefd. Gebouwen moeten verrassend en bekoorlijk zijn, maar ook praktisch en duurzaam. Bouwkunst is kunst met twee benen op de grond. De grote waarde van het beschermen van gebouwen uit verschillende tijden en stijlperioden is dat we op die manier de historische ontwikkeling van de bouwkunst zichtbaar maken. Met behulp van de kaarten in dit boek kan een wandeling of fietstocht worden gemaakt door de architectuurgeschiedenis van Ten Boer. Alle dorpen die tot de gemeente Ten Boer behoren komen aan bod in alfabetische volgorde: Garmerwolde, Lellens, Sint Annen, Ten Boer, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum en Woltersum. De nummers in de tekst corresponderen met de nummers op de kaarten en op de foto’s. Als meerdere foto’s van een monument zijn opgenomen hebben ze hetzelfde nummer.
De omvang van dit boek laat niet toe diep op de architectuur en de verschillende stijlen in te gaan. Het biedt enige informatie die meegenomen kan worden als u de monumenten gaat bekijken. Lang niet alles wordt beschreven, u wordt als beschouwer op weg geholpen. Hoofdstuk 1 begint met een schets van de bouwstijlen vanaf het jaar 1000, de datering van de oudste monumenten in deze regio. Uit de tijd daarvoor zijn in het noorden en dus ook in Ten Boer, nagenoeg geen zichtbare resten van bouwkunst bewaard gebleven. Hoofdstuk 2 schenkt kort aandacht aan de archeologische monumenten die Ten Boer rijk is. In de daarop
volgende hoofdstukken worden alle gebouwde monumenten per type besproken. De volgorde is steeds op alfabet van dorp en daaronder op alfabet van straat. Daarna volgt een verklaring van de gebruikte vaktermen (cursief gedrukt in de tekst), een lijstje met literatuur en bronnen, een totaallijst van alle gebouwde rijksmonumenten en tot slot de verantwoording van de afbeeldingen.
Op deze plek wil ik graag mijn dank uitspreken aan mevr. Anneke Oostra, archivaris van de gemeente Ten Boer, voor de hulp die ik van haar heb gekregen bij het zoeken naar de gegevens, dhr. Henk Boels voor het kritisch lezen op inhoud van mijn teksten en mevr. Fokelien Faber voor de correcties en de goede adviezen die ik van haar kreeg om een leesbare tekst te schrijven. Tot slot ben ik veel dank verschuldigd aan de Fotogroep Garmerwolde voor het maken van een aantal foto’s ( zie pag. 71).
Riet Pastoor, juni 2006 |